Bir önceki köşe yazımızda yastık altı tasarruflar, kayıt dışı ekonomi ve yastık altı tasarrufların ilk edinim aşamalarında kavranması çerçevesinde bir yorum sunmuştuk.

Yazımızın sunulmasından şu ana kadar dahi kıymetli madenler kaynaklı tasarruf araçlarının fiyatlarında yaşanan büyük (majör) yukarı yönlü değişimler, menkul kıymetler piyasasında yılbaşından itibaren yukarı yönlü getiri artışları profesyonel finansçılar, piyasa uzmanları tarafında dahi nedenleri tam olarak gösterilebilen değişimler olarak görülmemektedir. Profesyoneller için hal bu iken her ölçekteki tasarruf iradesi Vatandaş(lar) yönünden tasarruf araçları arasında tercih belirlemek, mevcutları herhangi bir başka araca dönüştürmek ve benzeri davranışların yönetilmesi büyük bir zorluk olarak görülmektedir.

İnsan davranışları finansal işlemler, yatırımlar, tasarruflar alanında salt “homo economicus” olarak betimlenememektedir. Homo economicus, ekonomik alanda “rasyonel” yani en az hata payı içerecek şekilde en uygun karar alma iradesini temsil eder.  Bu iradenin duygulardan arınmış, faydayı en üst noktada sağlama becerisi olarak da betimlenmesi mümkündür.

İnsan herhangi bir büyük (majör) durum karşısında yaygın tabir ile “kitlenip kalabilen” bir varlıktır. Bu yine yaygın ifade ile “donup kalmak” şeklinde de betimlenir. Son bir yıl ve süreceği anlaşılan daha orta bir vadede tasarruf araçlarındaki öngörülmesi çok mümkün olmayan fiyat değişimlerinin profesyoneller tarafından da zaman zaman kitlenip kalınarak yorumlamakta zorlanıldığı dikkate alındığında, Vatandaşın( burada işaret etmek istediğimiz daha çok tabiiyetinden de bağımsız olarak orta küçük amatör gerçek kişilerdir)bu hareketler karşısında ne yapacağına dair şaşkınlık, zaman zaman duygusal ataklarla bir araca “varını yoğunu” yığma, zaman zaman yine rasyonellikten uzaklaşarak daha fazla getiri oluşmaz yaklaşımıyla elindekileri tasfiye ve başka bir “şey” edinme dalgalanmaları çok şaşırtıcı olmamaktadır.

Tasarruf araçlarının içinden geçmekte olduğumuz süreçteki gibi bir bütün olarak (belki yabancı para hariç, ayrıca yabancı para gerçekte bir tasarruf aracı da görülmez) yukarı yönlü, süreğen, büyük(majör) değer artışları ekonomide iyiye gidiş olarak değerlendirilse dahi, beklentilerin çok üzerinde oluşan kazançlar tasarruf sahiplerinin iştahında yaratabileceği dalgalanmalar nedeniyle kayıt dışında durma iradesini kamçılayabilir kanaatindeyiz. Çünkü özellikle gerçek kişi betimlemesine muhatap İnsan, beklentilerinin çok çok üzerindeki ve çok kısa sürede sağladığı kazançların kontrol edilmesi, vergilendirilmesi gibi konularda fıtri bir direnç, alınganlık duyumsayabilir.

Sonuç olarak kanaatimizce, tasarruf araçlarında yaşanmakta olan kısa sürelerde oluşan ve “majör” gördüğümüz kazançların umarız ölçülü bir seyre ulaşması sağlanabilir. Aksi durumda İnsan iradesi bu dalgalanmalar sürecinde hem beklenmedik duygusal kararlarla kayıplar yaşayabilir, hem de ekonomik sistem bu kazançları yastık altı iradeye teslim etmek durumunda kalabilir.